Motor seçiminde üç temel ölçü
Kepenk motoru seçiminde doğru adımı atmak, sistemin sorunsuz çalışması için boru çapı, motor torku ve besleme değerlerinin eksiksiz uyumuna dayanır. Aras Kepenk olarak sahada karşılaştığımız arızaların önemli bir kısmı, bu temel ölçülerin yanlış belirlenmesinden kaynaklanır. İşletmenizin güvenliği ve kepenginizin uzun ömürlü olması için mekanik ve elektriksel kapasitenin doğru hesaplanması şarttır.
İlk ölçü olan sarma borusu çapı, kepenginizin sarıldığı silindirin ebadını gösterir ve lamellerin düzgün sarılması için kritik önem taşır. İkinci ölçü olan motor torku (Nm), kepengi yukarı kaldırmak için gereken dönme kuvvetini ifade eder; hafif panjurlarda küçük değerler yeterliyken, ağır çelik profillerde bu değer yükselir. Üçüncü temel unsur ise motor beslemesidir. Standart sistemlerde motor beslemesi 220 V AC ile sağlanır ve alıcı kartları ile kumanda uyumu bu elektrik altyapısı üzerinden yürütülür. Bu üç ölçü birbiriyle uyumlu olduğunda, motor zorlanmadan çalışır ve erken arızaların önüne geçilir.
Kepenk ağırlığı nasıl tahmin edilir?
Kepenk perdesini oluşturan lamellerin alanı ve metrekare ağırlığı, motor seçiminde ilk bakılan yerdir. Lamellerin kalınlığı, profilde kullanılan malzemenin cinsi ve perdenin toplam boyutu, sarma borusuna binen yükü doğrudan belirler. Borunun çapı büyüdükçe veya perde ağırlaştıkça ihtiyaç duyulan kaldırma gücü de artar.
Ağır kepenklerde tork hesabı yapılırken perdenin sıkışma ihtimali ve sürtünme payı mutlaka hesaba katılır. Sadece net ağırlığı kurtaran bir motor, zamanla zorlanarak arızalanır. Bu yüzden hesaplanan değere güvenlik payı ekleyerek bir üst tork seviyesine yöneliyoruz.
Sarma borusu çapı genellikle 60, 70, 76 ve 102 mm ölçülerinde seçilirken panjur boruları 40 ile 60 mm arasında kalır. Boru çapı, motorun boru içine mi yoksa dışarıdan zincirli/santral sistemle mi bağlanacağını belirleyen ana unsurdur.
Tüp motor torku genelde 60 Nm ile 300 Nm arasındadır ve daha hafif sistemlerde tercih edilirken, ağır kepenkler için zincirli ve santral motorlar kg kapasitesiyle değerlendirilir. Motor beslemesi 220 V AC ile sağlanır; alıcı kartlari 220 V ya da 12/24 V çalışabilir.
Kumanda frekansı 433,92 MHz değerindedir ve kod tipi sabit kod ya da değişken kod (rolling code) olarak ayarlanır. Elektrik kesintilerinde kepenk manuel kurtarma ile açılıp kapatılabilir veya aku ile çalışan güç kaynakları devreye girer.
Tork (Nm) hesabı ve güvenlik payı
Tüp motor torku genelde 60 Nm ile 300 Nm arasındadır ve boru çapı ile perde ağırlığı hesaba katılarak belirlenir. Dükkân kepenklerinde hata payı bırakmamak adına, hesaplanan net değere güvenlik payı ekleyerek ilerliyoruz. Perde sıkışması, ray sürtünmesi veya rüzgâr yükü gibi dış etkenler motora binen yükü anlık olarak artırır. Sınır değerlerde bir motor seçtiğimizde, zorlanma anında motor sarma borusunu çeviremez ve aşırı ısınma meydana gelir.
Güvenlik payı bırakılmadığı takdirde motor sargıları yanar, alıcı kartı zarar görür ya da dişliler sıyrılır. Doğru tork hesabı yaparken lamellerin toplam alanını, alt profili ve borunun ebadını baz alıyoruz. Ağır kepenklerde tüp motor yerine zincirli ve santral motor tercih ederek kapasite sorununu ortadan kaldırıyoruz. Hesaplama aşamasında yan kızakların sürtünmesini de hesaba katarak en uygun tork değerine ulaşıyoruz.
Boru çapı: 60, 70 ve 102 mm farkı
Kepenk sarma borusu çapı genelde 60, 70, 76 ve 102 mm'dir. Boru çapı, perdenin sarıldığı silindirin kalınlığını ifade eder ve motorun bu silindirin içine mi yoksa dışına mı yerleşeceğini belirler. Panjur boruları ise 40 ila 60 mm arasında değişir. İnce borular hafif panjurlarda tercih edilirken, daha geniş ve ağır kepenk sistemlerinde 70 mm veya 102 mm çapındaki borular kullanılır.
Boru çapı seçimi yapılırken boru et kalınlığı ve boru başı ile tapa uyumu da göz önünde bulundurulur. Yanlış boru çapı seçildiğinde perde sarılırken sürtünme yaşanır, lamel sıkışması görülür ve motor aşırı yük altında kalır.
- 60 mm boru, daha hafif ve küçük açıklıktaki kepenklerde kullanılır.
- 70 ve 76 mm borular, orta büyüklükteki ticari dükkân kapılarında sıkça tercih edilir.
- 102 mm boru çapı, ağır ve geniş kepenk sistemlerinin yükünü taşımak için gereklidir.
Boru içindeki denge yayı ve motor adaptörleri bu çaplara birebir uyumlu olmalıdır. Aksi takdirde sarma borusu dönerken yalpalama yapar ve sistem kısa sürede arızalanır.
Tüp motor mu, zincirli motor mu?
Ağır kepenklerde tüp motor yetersiz kaldığı için zincirli ya da santral motor tercih ediyoruz; bu motorlar kilogram kapasitesiyle anılıyor ve daha yüksek kaldırma gücü sunuyor. Dükkânınızdaki kepengin ölçüsüne ve perdenin ağırlığına bakarak doğru motor tipini belirliyoruz. Tüp motorlar borunun içine gömülü çalıştığı için dar alanlarda avantaj sağlarken, zincirli motorlar dışarıdan tahrikli yapısıyla ağır çelik profilleri rahatça hareket ettiriyor. Motor beslemesi 220 V AC ile çalışıyor ve elektrik kesintilerinde güç kaynakları devreye girerek akü üzerinden sınırlı sayıda açma-kapama yapmanıza olanak tanıyor.
- Tüp motorlar orta boy ve hafif sistemlerde sessiz çalışma sunar.
- Zincirli ve santral motorlar ağır endüstriyel kepenklerde doğrudan güç aktarımı sağlar.
- Güç kaynağı bağlantısı olmayan yerlerde manuel kurtarma zinciri veya kolu devreye girer.
Mevcut kepenginizde motor arızası, kumanda sorunları ya da alıcı kartı arızası yaşandığında ekibimizle müdahale ediyoruz; motor, kumanda, alıcı, güç kaynağı ve aksesuar değişimlerinde işçiliğimiz 12 ay garantilidir, yedek parçalarda ise üreticinin garantisi geçerlidir.
Dahili alıcı ve kumanda uyumu
Motor seçiminde alıcı kartı ve kumanda entegrasyonu, sistemin sorunsuz çalışması için kritik bir adımdır. Motor beslemesi 220 V AC ile sağlanırken, alıcı kartları ihtiyaca göre 220 V ya da 12/24 V olarak tasarlanır; bu nedenle seçim aşamasında voltaj uyumuna dikkat ediyoruz.
Kumanda haberleşmesinde 433,92 MHz frekansı standart olarak kullanılır. Bu frekansta çalışan kumandalar iki farklı kod tipiyle eşleştirilir:
- Sabit kodlu sistemler
- Değişken kodlu (rolling code) sistemler
Alicı kartının desteklediği kod tipine uygun kumanda seçimi yapılmadığı takdirde sinyal uyuşmazlığı yaşanır. Perdeyi yukarı ve aşağı hareket ettiren buton, alıcı kartı ve motor arasındaki kablo bağlantılarını doğru voltaj değerlerine göre yapıyoruz. Kumanda hafızasına yeni bir verici tanıtırken frekans uyumunu kontrol ediyor, sinyal kaybı veya karışması gibi sorunların önüne geçiyoruz.
Manuel kurtarma ihtiyacı
Elektrik kesintisinde kepencin yukarı kalkmaması durumunda manuel kurtarma mekanizması devreye girer. Bu mekanizma sayesinde kepenci el krankı yardımıyla mekanik olarak açıp kapatabiliyoruz.
Özellikle iş yerlerinde elektrik arızalarında mahsur kalmamak için tüp motorlarda manuel kullanım imkânı sunan modelleri değerlendiriyoruz. Motor başındaki acil kol yuvasına takılan krank kolu, sarma borusunu döndürerek perdenin aşağı veya yukarı hareket etmesini sağlar.
Sistemde yer alan denge yayı ve yan kızak uyumu manuel çevirme sırasında yükü hafifletir. Eğer motor seçiminde bu acil durum donanımı atlanırsa, kesintilerde dükkân kapısını açmak imkânsız hâle gelebilir.
Yanlış motor seçiminin sonuçları
Kapasitesi düşük bir motor takıldığında veya boru ölçüsü uyuşmadığında, sistem ilk çalışmada zorlanır ve zamanla aşırı ısınma meydana gelir. 220 V AC besleme alan bu motorlar sürekli akım çekerek yanabilir veya dişlilerini sıyırabilir. Perdeyi kaldıran denge yayı ve sarma borusu bu yükü taşıyamazsa, lameller sıkışır ve raydan çıkar.
Aşırı yük altında kalan alt profil ve yan kızak sürtünmeyle aşınır, motor freni tutmaz hale gelir ve kepenk istemsiz şekilde aşağı düşebilir. Yanlış tork seçimi ayrıca alıcı kartı ve kumanda devrelerine de zarar verir; 433,92 MHz frekansta çalışan sistemler anlık akım dalgalanmalarından etkilenir.
- Motorun sürekli devre kesiciye girmesi
- Dişli kutusunun sıyrılması ve ses yapması
- Perdenin yarıda kalması
Bu tür arızaların önüne geçmek için tork ve boru çapı hesabını net yapıyoruz.
Sipariş öncesi kontrol listesi
Sipariş vermeden önce sahada dikkat ettiğimiz bazı fiziksel ölçüler ve teknik detaylar vardır; bu hazırlığı doğru yaptığımızda montaj ve kullanım aşamasında sorun yaşamıyoruz. Sarma borusu çapının 60, 70, 76 veya 102 mm ölçülerine uygunluğunu, lamellerin oluşturduğu perdenin durumunu ve yan kızakların hizasını yerinde inceliyoruz.
Besleme hattının 220 V AC olmasına dikkat ediyor, alıcı kartı ve 433,92 MHz frekansa sahip kumanda uyumunu kontrol ediyoruz. Güç kaynağı akülerinin durumunu ve buton ile fotosel bağlantı yerlerini gözden geçiriyoruz. Bu kontroller sayesinde yanlış motor veya parça seçiminin önüne geçiyor, sistemi güvenli şekilde devreye alıyoruz.
